Uncategorized

slaap en hersenontwikkeling

 

Baby’s slapen veel. Ook hier is weer sprake van een algemeen fenomeen – althans bij zoogdieren. Hoe jonger het (dieren)-kind, des te langer de periode die slapend wordt doorgebracht. Dat is natuurlijk geen toeval en de voor de hand liggende gedachte is dat slaap – op zijn minst in die fase van het leven – met de ontwikkeling en rijping van de hersenen te maken heeft. Dat klopt inderdaad. 

De hersenen ontwikkelen zich op basis van wat ze meemaken. Niet alleen dat, deze ontwikkeling is sterk gebonden aan zogenaamde kritische periodes. Vindt stimulatie daarna (of daarvoor) plaats, dan is het effect op de zich ontwikkelende hersenen nihil. Zo ook voor een van de best bestudeerde gebieden: het visuele systeem van de hersenen. Wanneer bij jonge katten één oog wordt afgedekt, komt de ontwikkeling van het hersengebied dat verbonden is met het zicht van dat oog nauwelijks op gang. Maar de hersenen proberen dit verlies te compenseren doordat het gebied van de hersenen dat verantwoordelijk is voor het zicht van het andere (niet afgedekte) oog groter wordt. Anders gezegd, het goede oog, althans het hersendeel dat daarbij hoort, wordt gevoeliger voor lichtprikkels. De hersenen zijn dus flexibel en worden beïnvloed door prikkels uit de omgeving. Op zich is dit al een opmerkelijk feit. Maar met slaap lijkt het weinig van doen te hebben. Of toch wel: het blijkt dat nachtrust essentieel is voor het herstellend vermogen van het brein – althans van de kat. 

     In een experiment uit 2001 werd bij poesjes van vijf weken oud één oog dichtgeplakt en werden ze vervolgens in twee groepen verdeeld. Een groep kon na het afplakken van het oog zes uur slapen, de tweede groep werd wakker gehouden. Na het slapen (of opblijven) werd het goede oog gestimuleerd door middel van lichtflitsen, terwijl de activiteit van de visuele hersenschors in de hersenen van deze katten werd gemeten. De onderzoekers verwachtten dat het hersengebied verantwoordelijk voor het zicht van het ‘goede’ oog een sterker signaal zou geven, aangezien het de functie van het afgedekte oog had overgenomen. Dit gebeurde ook; maar louter bij de poezen die een normale nachtrust (in het donker) hadden genoten: bij deze groep was het hersensignaal na stimulatie door licht duidelijk toegenomen. Hun hersenen hadden zich dus aangepast aan het verlies van het ene afgedekte oog. Maar wat was er aan de hand bij de poesjes die helemaal niet hadden kunnen slapen? Bij hen was de compensatie in het hersendeel van het goede oog geheel afwezig: het signaal in de hersenen nam niet toe toen dat oog werd gestimuleerd. Anders gezegd, de plasticiteit van de hersenen, het vermogen schade te compenseren, is afhankelijk van een normale nachtrust. Zonder slaap geen gezonde hersenen. En dat geldt niet alleen voor poesjes. 

     Het is al geruime tijd bekend dat bij dier en mens voortdurend nieuwvorming van zenuwcellen plaatsvindt in de hersenen; voornamelijk in de hippocampus, het gebied verantwoordelijk voor het opslaan van nieuwe gegevens in het geheugen. Bij een onderzoek van Princeton University werden sommige ratten dagenlang wakker gehouden, andere dieren konden geregeld en op normale tijden slapen. Na drie dagen slaaponthouding bleek bij die eerste groep het aantal nieuwgevormde zenuwcellen met de helft afgenomen in vergelijk tot de dieren die wel hadden kunnen slapen. Hoe is dit effect te verklaren? Het bleek dat de verminderde celvorming in de hippocampus geheel toe te schrijven was aan een stijging van het stresshormoon cortisol in het bloed; deze toename was op zijn beurt een gevolg van de stress veroorzaakt door langdurig slaapgebrek. Aangezien cortisol de vorming van nieuwe cellen in de hippocampus remt, komt het effect van de slaaponthouding op conto van de non-specifieke effecten van stress op het brein. Oftewel: slaap-tekort leidt, via toegenomen stress, tot een remming van de vorming van nieuwe zenuwcellen in het gebied dat verantwoordelijk is voor het opslaan van nieuwe informatie. Zou dat betekenen dat slaap van belang is voor het goed functioneren van het geheugen – de hippocampus is immers betrokken bij het opslaan van nieuwe informatie? Inderdaad, en niet zo’n beetje ook. 

Dit vind je misschien ook leuk...

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *